Secesja w Krakowie – cz.1.

„Kto chce poznać duszę Polski – niech jej szuka w Krakowie”

~ Wilhelm Feldman, 1905

Odcinek 1.

Kraków na początku XX wieku znajdował się w procesie głębokiej transformacji. Dominującej dotychczas perspektywie narodowej i sile tradycji zaczęto przeciwstawiać liberalizm i kosmopolityzm, które panowały w wielonarodowościowym państwie Habsburgów. W tej złożonej, pełnej sprzeczności sytuacji Kraków stał się najważniejszym ośrodkiem myśli architektonicznej w latach 1890 – 1914, mimo iż inne miasta mogły szczycić się lepszą sytuacją gospodarczą i bardziej dynamicznym rozwojem urbanistycznym. Ten prymat Krakowa oparty był prawdopodobnie na bogatym rozwoju życia kulturalnego, nowym ruchu literacko-artystycznym, zwanym Młodą Polską czy też działaniu grupy artystów z Polskiej Sztuki Stosowanej. Bardzo często uznaję się Kraków za miasto secesji, a dzieje się tak za sprawą wspomnień o wyjątkowych artystach plastykach jakich jak Stanisław Wyspiański czy Józef Mehoffer, którzy malowali zgodnie z duchem swojej epoki. Kierunek secesji w architekturze jest bardziej skomplikowany i rozwija się jedynie w pewnych strefach Krakowa. Według Macieja Gutowskiego istnieją cztery grupy krakowskiego Art Nouveau. Pierwsza z nich to obiekty czysto secesyjne oraz te, w których jest wyraźna dominacja form secesyjnych, sprowadzonych

jednak przede wszystkim do dekoracji (na przykład Gmach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Teatr Stary przy Placu Szczepańskim). Druga to budynki secesyjne połączone z innymi formami stylowymi, gdzie elementy eklektyczne i secesyjne są równorzędne dla kompozycji fasady (na przykład Izba Przemysłowo – Handlowa). Trzecia, najliczniejsza grupa obok powyższej to budowle nie secesyjne, ale wyraźnie dekorowane motywami secesyjnymi (przykładowo kamienica przy ulicy Krupniczej 30). Wszystkie grupy zostają zamknięte budynkami nie secesyjnymi z pojedynczymi elementami dekoracji secesyjnej bądź postsecesyjnej.    Po szczegółowej inwentaryzacji z około 2005 roku w ramy architektury secesji włączonych zostało około 50 budynków. Jeżeli poszerzymy ten zbiór o obiekty z licznymi elementami dekoracji secesyjnej zawierać ich już będzie około 150. Niestety, trzeba się zgodzić z tezą  J. Purchli, że znaczną część secesji w Krakowie stanowią elementy wzbogacające historyczną architekturę, co generalnie dotyczy większości polskich budynków. Nie sposób przedstawić wszystkich przykładów, ale wybrałam te najważniejsze lub te o szczególnych walorach estetycznych. Za centrum secesji powszechnie uznaje się Plac Szczepański ze względu na to, że stanowi on zwarty, doskonale prezentujący się i usytuowany blisko historycznego centrum (Rynku Głównego) zespół obiektów kulturalnych. Jednak to kamienice rozlokowane poza granicami Plant będą w pełni charakteryzować oblicze krakowskiej secesji.

Opracowanie: Katarzyna Starzyńska

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s