Secesja w Krakowie cz.2.

Zapraszam na kolejny odcinek cyklu na temat architektury secesyjnej w Krakowie.

Reprezentantem krakowskiego stylu Art Nouveau jest budynek Teatru Starego ts
ts2
w tym kształcie jaki nadała mu przebudowa dokonana w latach 1903 – 1906 według projektu Tadeusza Stryjeńskiego, ze współudziałem Franciszka Mączyńskiego. Ta narożna kamienica o silnie wysuniętym na zewnątrz gzymsie jest także pierwszym budynkiem secesyjnym o tak mocnym wyrazie architektonicznym. Dawną salę widowiskową w trakcie przebudowy na balową i koncertową, oparto na konstrukcji żelbetowej. Fakt ten zasługuje na szczególną uwagę, gdyż w Krakowie nowe rozwiązania techniczne były wprowadzane bardzo powoli. Swobodnie kształtowany plan teatru jest kolejnym dowodem zwycięstwa nowego stylu. Wnętrze jako całość zaprojektował zespól artystów krakowskich,  a ściany elewacji ozdobił Józef Gardecki (przy współpracy Stanisława Gettera) alegorycznym fryzem          z motywami roślinnymi. Kraków był znaczącym ogniskiem secesji przeszczepionej z Wiednia i innych miast europejskich. W tej wymianie myśli i realizacji pośredniczyły czasopisma, które reprodukowały budowle angielskie, niemieckie, belgijskie i inne. Dlatego uważam, że autor tej dekoracji był pod niewątpliwym wpływem twórczości Augusta Endella, świadomie projektując architektoniczną płaszczyznę uzupełnioną wspomnianym amorficznym, falującym fryzem. Elewacje przerywane są różnej wielkości pseudoromańskimi oknami o półkolistym lub spłaszczonym łuku. Od strony Placu Szczepańskiego ciągłość dynamicznego gzymsu z kutą balustradą dachową zakłócona jest przez fragmentaryczną, renesansową attykę z esownic. W ten sposób powstał budynek secesyjny, który dziś możemy podziwiać nie za sprawą pojedynczej dekoracji, ale przede wszystkim za całościowy układ planu, bryły i fasady, łączący pustą przestrzeń z bogatą ornamentyką.                                                                Gmach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1898 – 1901) projektu Franciszka Mączyńskiego to drugi ważny, a chronologicznie pierwszy taki obiekt przy Placu Szczepańskim, wyprzedzony jedynie przez budynek Powiatowej Kasy Oszczędności przy ulicy Pijarskiej 1. Gmach PKO wystawiony przez Tadeusza Stryjeńskiego i Zygmunta Hendla, w latach 1897-1899 w stylu Ludwika XVI, można wpisać we wczesny nurt eklektyczno-historyczny z dodatkiem elementów secesyjnych.
error
Budynek zwany dziś Pałacem Sztuki  pierwotnie nie był projektowany w ramach nowego stylu, jego bryła nawiązuje do architektury pawilonowej. Nosi piętno secesji wiedeńskiej; a sam architekt w dużym stopniu inspirował się wspomnianym już przeze mnie pawilonem Józefa Olbricha, czy też twórczością Otto Wagnera. Otrzymał charakterystyczne dekoracje fin de siècle’u, z najbardziej rozpoznawalną głową Apollina w słonecznej aureoli nad dwoma jońskimi kolumnami flankującymi wejście. „Gmach TPSP pomyślano jako monumentalne miejsce kultu sztuki – świątynię sztuki”2.

Do greckiej świątyni na­wiązują elementy jońskie oraz fryz figuralny, reliefowy Jacka Malczewskiego okalający Pałac, pod który przeznaczono złote tło, nie wykonane z braku środków pieniężnych. Natomiast charakter pomnikowy nadają mu umieszczone w ni­szach popiersia Jana Matejki i Stanisława Wyspiańskiego.

2 http://palac-sztuki.krakow.pl/muzea/palac-sztuki/

Opracowanie i fotografie: Katarzyna Starzyńska

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s