Secesja we Lwowie

Dworzec kolejowy we Lwowie, arch. Władysław Sadłowski, Julian Zachariewicz;         źródło: www.fotobalas.blog.pl

Dworzec kolejowy we Lwowie, arch. Władysław Sadłowski, Julian Zachariewicz; źródło: http://www.fotobalas.blog.pl

Lwów, jako ówczesna stolica Galicji pod względem liczby budowli secesyjnych oraz ich poziomu artystycznego przewyższał nawet Kraków, jednak przez wzgląd na to, iż obecnie Lwów nie należy już do państwa Polskiego nie poświęciłam mu tyle pietyzmu co architekturze krakowskiej. Szukając podobieństw miedzy tymi środowiskami, można stwierdzić, że duży wpływ na oblicze secesji miały budowane w owym czasie kamienice i wille miejskie. Lwów sięgał do wzorców zachodnich, m.in. wiedeńskiej szkoły Otto Wagnera, ale (analogicznie jak w przypadku Krakowa) dodatkowym czynnikiem w procesie artystycznym stały się tendencje miejscowe, lokalne doświadczenia plastyczne. Będzie to wpływało na dualizm lwowskiego Art Nouveau: obecności wzorca „obcego” i jego narodowo–romantycznej strony. Podstawowym wyrazem języka architektonicznego stała się zasada biomorfizmu, która dla lokalnych twórców oznaczała połączenie pięknego z użytecznym, układu konstrukcyjnego z formą artystyczną. Gdy Kraków bardzo nieśmiało wprowadzał nowe rozwiązania technologiczne do budownictwa, we Lwowie po wystawie z 1892 roku, na której Franciszek Zagórski pokazał możliwości żelbetu, już 10 lat później Adolf Zachariewicz wprowadził te konstrukcje zarówno do przemysłowych, jak i komunalnych budynków (wille przy ulicy Herbutów z 1904 roku). W całej Galicji jedynie Lwów posiadał Politechnikę z Wydziałem Architektury, dlatego w tym mieście wykształciło się grono wybitnych architektów (często czynnych zawodowo zupełnie gdzie indziej).

Secesja przyszła do Lwowa z Wiednia, pojawiła się tam wcześnie bo około roku 1900. Dowodzi tego najpoważniejsza w tym czasie inwestycja – dworzec kolejowy, którego architektami byli Władysław Sadłowski i Julian Zachariewicz (twórca i wykładowca Politechniki Lwowskiej). Druga z wymienionych postaci miała ogromny wpływ na rozwój secesji we Lwowie i w jego okolicach, mimo iż nie znajdziemy w zbiorze jego projektów wielu obiektów czysto secesyjnych. Sięgał bardzo często do motywów architektury neogotyckiej; projektował, inspirując się prężnym ruchem Arts and Crafts. Cały dworzec jest bryłą o silnie wydłużonym korpusie, z wyższą środkową halą oraz dwoma bocznymi pawilonami. Secesyjność tego założenia zarysowywuje się w płaskich podziałach ścian połączonych z subtelną dekoracją, a przede wszystkim wyraża się najpełniej w wyposażeniu sal. Do centralnej hali prowadzi brama dopełniona motywami roślinno-geometrycznymi.

Kasy dworca kolejowego we Lwowie, skan pocztówek z Lwowa; źródło: biblioteka zdjęć www.lvivcenter.org

Kasy dworca kolejowego we Lwowie, skan pocztówek z Lwowa; źródło: biblioteka zdjęć http://www.lvivcenter.org

Na szczególną uwagę zasługują kasy biletowe wykonane w krakowskiej fabryce J. Goreckiego, którym zostały nadane wdzięczne, faliste formy. Sprzęty, boazerie, a nawet świeczniki mają jednolity charakter, dzięki temu, że przestrzenie zostały zagospodarowane całościowo. Wnętrza poczekalni przeznaczonej na użytek masowy zakomponował wspomniany Julian Zachariewicz.

wnętrze Pasażu Mikolascha, skan pocztówek            z Lwowa; źródło: biblioteka zdjęć www.lvivcenter.org

wnętrze Pasażu Mikolascha, skan pocztówek z Lwowa; źródło: biblioteka zdjęć http://www.lvivcenter.org

Pasaż Mikolascha jest jednym z pierwszych pawilonów secesyjnych we Lwowie, zbudowany w 1900 roku. Niestety został kompletnie zniszczony podczas bombardowania w 1944. „Biuro projektów Jana Lewińskiego” wprowadziło nieformalny monopol na budowanie obiektów architektonicznych (niekoniecznie jedynie w stylu secesyjnym) we Lwowie, zbierając elitę architektów. Wiele obiektów było sygnowanych nazwą biura, stąd czasem pojawiają się problemy w ostatecznym określeniu, autorstwa koncepcji budowli. Grupa architektów należąca do powyższej pracowni architektonicznej skoncentrowała się na ukazaniu tak zwanej „szczerości materiałów” i solidności rzemiosła, operując przy tym stosunkowo prostymi bryłami. Celem stało się artystyczne wykorzystanie możliwości szkła i metalu w połączeniu z betonem i kamieniem. Zrównoważona asymetria i graficzne potraktowanie kształtów stanowiły również elementy charakterystyczne tego obiektu. Pod szklanym dachem i segmentowym stropem mieściły się alegoryczne malowidła. Istnieją przypuszczenia,                        iż autorem tych prac mógł być Tadeusz Popiela.

Faza największego rozkwitu architektury secesji przypadła na lata 1904 – 1907. W tym czasie powstają bardzo interesujące realizacje kompleksu kamienic czynszowych przy ulicy Bohomolca (Asnyka). Oczywiście projekty te wyszły z „Biura projektów J. Lewińskiego”. Według mnie najciekawszą z nich jest kamienica numer 4, która łączy skromność i powściągliwość dekoracji parteru i pierwszego piętra z bogactwem wyszukanych form na poziomie najwyższej kondygnacji. Charakterystycznymi elementami tego budynku jest fryz z ceramicznych płytek, dekoracja roślinna w formie doskonale znanego nam z Krakowa kasztanowca oraz kobiecą głową ze swobodnie opadającymi puklami włosów.              Z działalnością wspomnianej firmy projektowej związany był także architekt Tadeusz Obmiński (nie był jednak pracownikiem tego biura). „Franciszek Mączyński […] pisał o nim jako o najlepszym obok Jana Lewińskiego i Alfreda Zacharewicza lwowskim architekcie”. Dzięki niemu miasto może szczycić się potężnym domem Segalów na rogu ulicy Czajkowskiego 6 i Szewczenki, będącym zdecydowaną dominantą perspektywiczną u zbiegu tych ulic. Swobodny plan obiektu przekłada się na kompozycję form architektonicznych. Maciej Gutowski uznaję tę kamienicę jako reprezentatywną dla lwowskiej architektury mieszczańskiej stylu przełomu XIX i XX wieku, ze względu na dbałość o detal i funkcjonalność wnętrz. Dekoracja, mimo iż skupia się w pewnych grupach (na przykład wokół okien), jest wyrazem czystej secesji. Uwagę zwraca także narożny wykusz o kształcie secesyjnej podkowy.

Innymi architektami działającymi na terenie Lwowa, sięgającymi do Stylu 1900 był Władysław Sadłowski czy Karol Bobulik. Pierwszy z nich był pomysłodawcą gmachu Galicyjskiego Towarzystwa

Muzycznego, w którym fasada jest ekwiwalentem funkcji samego obiektu (dominują elementy dekoracyjne w formach przywodzących na myśl instrumenty muzyczne lub odnoszące się do teorii muzyki, rytmiki). Mimo to architekt nawiązuje do tradycyjnych rozwiązań, architektury monumentalnej. Podobnież czyni Karol Bobulik, tworząc budynki eklektyczne uzupełnione motywami „modnej secesji” lub od podstaw – secesyjne. Miasto styku kultury polskiej i ukraińskiej, wykorzystywało elementy  ze zbioru skojarzeń ze światem przyrody i powiązań z dekoracją figuralną. Architektoniczne treści fasad (a niekiedy i rzutu) budowli były plastyczne i zrytmizowane, co było możliwe dzięki zastosowaniu różnych materiałów (na przykład w budynku Stoffa przy ulicy Jabłonowskich elewacja stanowi kompozycję cementu, wapna, metalu, kolorowej dachówki). Jurij Birjulow w artykule dotyczącym Secesji lwowskiej przyznaje, że występuję w mieście wiele wyjątkowo udanych prób projektowania architektoniczno-rzeźbiarskiego, a w samych wnętrzach secesyjnych „wzajemne oddziaływanie sztuk tworzyli nie architekci, ale malarze”. Wszyscy współtworzyli nowy styl, współuczestnicząc w wielkim procesie myślowym epoki, być może prężniej niż w samym Krakowie.

5 M. Gutowski, B. Gutowski, Architektura secesyjna w Galicji, Warszawa 2001

Opracowanie: Katarzyna Starzyńska

Reklamy

One thought on “Secesja we Lwowie

  1. Projektantem Dworca Głównego we Lwowie (projekty 1899 i 1900, budowa 1901-1904) był Władysław Sadłowski, natomiast Julian Zachariewicz nie miał z tym nic wspólnego, bo zmarł w roku 1898. Poczekalnie oraz elementy techniczne projektował jego syn Alfred Zachariewicz.. Na litość boską poprawcie te błędy!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s