Zakątki secesji.

Ponieważ okres Młodej Polski jest szerokim pojęciem, niektórzy historycy zaczęli odrębnie postrzegać secesję jako krótkotrwałe zjawisko, równoległe do historyzmu oraz styl zakopiański (związany z miastem Zakopane). Maciej Gutowski wielokrotnie udowadnia, że budownictwo pseudoludowe nie jest budownictwem secesyjnym. Przyjmując jednak kryteria europejskie, a z nimi dążenia architektów do znalezienia stylu narodowego, styl zakopiański nie może stać się zjawiskiem całkowicie odrębnym, gdyż wynika z ogólnych impulsów i wspólnej atmosfery epoki. Z pewnością styl panujący w Zakopanem był zjawiskiem hermetycznym, przez co dosłowne środki formalne secesji odbiegają od standardowych.

Zaprezentuję przykład, w którym sytuacja wydaje mi się częściowo analogiczna. Jacek Malczewski, mimo iż maluje obrazy realistyczne i opera się na trójwymiarowości (Melancholia, Błędne koło), stosuje symbole i metafory, które upoważniają go do wejścia do grona twórców nurtu secesji. Wykorzystuje klasyczne, tradycyjne środki wyrazu, acz odmienny stosunek myślowy, wpisujący się  w nową stylistykę. Dlaczego ze stylem zakopiańskim miałoby być odwrotnie?

Wcześniej dopatrywano się sztuki narodowej we wzorcach sztuki starożytnej okresu hellenistycznego oraz gotyku nadwiślańskim. W końcu zaczęto utożsamiać elementy ludowe  z narodowymi, a sam Stanisław Witkiewicz rozpoczął w roku 1892 budowę pierwszej willi w owym stylu, powierzając wykonanie rysunkowego szkicu miejscowym budarzom. Witkiewicz wzorował się na tradycyjnym budownictwie górali podhalańskich wzbogacając je elementami secesji. Typowymi cechami jego domów było zastosowanie konstrukcji z drewnianych bali, pokrycie dachem półszczytowym, ozdobionym w szczycie drewnianym „słońcem” czy solidnie zamknięte łukiem odrzwia. Rozpoznajemy tutaj oczywiście refleksy chłopomanii z lat ok 1900. Szczególnie zainteresowani „sztuką odnalezioną  w Tatrach” byli architekci warszawscy, którym Zakopane jawiło się jako świat idealny.

Kamienica przy ulicy św. Wojciecha 1, Szczecin, źródło: skan rysunku Katarzyny Nagłowskiej z książki (tejże autorki) Szkice szczecińskie

Kamienica przy ulicy św. Wojciecha 1, Szczecin, źródło: skan rysunku Katarzyny Nagłowskiej z książki (tejże autorki) Szkice szczecińskie

Pragnę zwrócić jeszcze uwagę na wybitny przykład z architektury Szczecina, w którego centrum dominuje XIX-wieczny eklektyzm, zaś motywy secesyjne pojawiały się głównie w kamienicach czynszowych i niektórych domach willowych. Jak przyznaje pani architekt Aleksandrą Kuśmierek: „Sztandarowym przykładem jest budynek przy ulicy Wojciecha 1 zrealizowany w 1904 roku (dla Alberta Netza) przez największego szczecińskiego twórcę secesyjnego Friedricha Liebergessela. Mieszkała w nim elita szczecińskiej społeczności: prawnicy, lekarze, dyrektorzy.” Połączył nurt secesyjno-geometryczny    z roślinno-figuralnym, dzięki temu na fasadzie pojawia się nieoceniony zbiór wzorów. W zwieńczeniu portalu spoczywają dwie sylwety orłów ich ugięte skrzydła tworzą wstęgę miękkich linii, które rytmicznie powtórzone są przez balkonowe i nadokienne płyciny. Na samo podwórze tego obiektu prowadzi wąska brama, której ściany ozdobnie są barwną glazurą i motywami chrząszcza z opuszczonymi skrzydłami. Przykładem działalności Liebergessela są także kamienice przy al. Piastów 8 oraz Żółkiewskiego 1.

Jednak nie można mówić o Szczecinie jako mieście secesyjnym, mimo iż znaleźć można w nim wiele ornamentów stosowanych we wzornictwie i architekturze polskiego stylu Art Nouveau.

Zapoznając się z dorobkiem polskiej architektury nie sposób choć krótko nie wspomnieć o secesji we Wrocławiu. Cechy nowego stylu zostały zaprezentowane głównie w budynkach użyteczności publicznej oraz kamienicach. Dostrzegalne są w dużym stopniu wpływy secesji berlińskiej oraz wiedeńskiej. Dominują obiekty o konstrukcji żelbetowej, posiadające przestrzenie przeszklone, wyeksponowaną konstrukcje ( wpływy modernizmu ) , secesyjną dekoracje oraz budynki neostylowe   z elementami secesji.

Najciekawsze przykłady to:

  • Dom handlowy Martina Schneidera przy ulicy Podwale z 1908 roku, zaprojektowany przez berlińską spółkę Höniger & Sedelmayr.
Fragment fasady domu handlowego Martina Schneidera, Wrocław, wg: Strasz Iza, Strasz Piotr , www.muzeumsecesji.pl

Fragment fasady domu handlowego Martina Schneidera, Wrocław, wg: Strasz Iza, Strasz Piotr , http://www.muzeumsecesji.pl

 

  • Dom handlu hurtowego firmy Schlesinger & Grünbaum z 1901 roku, zaprojektowany przez Leo Schlesingera, zlokalizowany prz ul. Rzeźniczej. Bryła budynku oraz fasada secesyjna.

 

Fragment fasady domu handlu hurtowego firmy Schlesinger & Grünbaum, Wrocław. www.muzeumsecesji.pl

Fragment fasady domu handlu hurtowego firmy Schlesinger & Grünbaum, Wrocław. http://www.muzeumsecesji.pl

  • Pawilon przy Pl. Teatralnym, był on pierwsza secesyjną budowlą we Wrocławiu.

    Pawilon przy Pl. Teatralnym, Wrocław www.muzeumsecesji.pl

    Pawilon przy Pl. Teatralnym, Wrocław
    http://www.muzeumsecesji.pl

  • Dom handlowy firmy Modehaus M. Gerstel powstały w latach 1905-1912. Został zaprojektowany przez Alvina Wedemanna.

 

Fragment fasady domu handlowego firmy Modehaus, Wrocław, M. Gerstel. www.muzeumsecesji.pl

Fragment fasady domu handlowego firmy Modehaus, Wrocław, M. Gerstel. http://www.muzeumsecesji.pl

  • Dom mieszkalny i handlowy przy ulicy Krupniczej 10.

 

error

Fragment elewacji kamienicy przy ul. Krupniczej 10, Wrocław. http://www.muzeumsecesji.pl

  • Kamienica przy ulicy Świętokrzyskiej i Prusa. Została zaprojektowana przez Wilhelma Hellera w 1902 roku. Ukształtowana została na rzucie koła, posiada piękną dekoracje sztukateryjną i metaloplastykę.
Fragment fasady kamienicy przy ul. Świętokrzyskiej, Wrocław. www.muzeumsecesji.pl

Fragment fasady kamienicy przy ul. Świętokrzyskiej, Wrocław. http://www.muzeumsecesji.pl

 

Opracowanie: Katarzyna Starzyńska i Ewelina Strzępek

Reklamy

3 thoughts on “Zakątki secesji.

  1. Myślę intensywnie nad architekturą, choć przede mną jeszcze długa droga, bo dopiero II klasa szkoły średniej. Wrocław zachwyca nie tylko architektonicznie, to miasto jest jak przyklejone z zupełnie innej części Europy!

    • A więc idealny czas aby zacząć intensywnie pracować aby dostać się na studia. Naprawdę warto 🙂
      Życzę powodzenia i zapraszam do częstego odwiedzania bloga 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s